Justyna Budzińska-Tylicka
Biografia
Justyna Budzińska-Tylicka urodziła się 12 września 1867 w Suwałkach. Pochodziła z rodziny o patriotycznych tradycjach; jej ojciec Alfons Budziński był lekarzem weterynarii i został zesłany na Syberię po udziale w powstaniu styczniowym. Matka zajmowała się rodziną. Po ukończeniu szkoły w Warszawie zaczęła pracować jako guwernantka na Ukrainie. W 1892 wyjechała na studia medyczne do Paryża, gdzie wyszła za mąż za Stanisława Tylickiego i urodziła syna Stanisława oraz córkę Wandę.
W 1895 dołączyła do Związku Zagranicznego Socjalistów Polskich. W 1899 uzyskała dyplom lekarski i rozpoczęła praktykę w Étrépilly koło Meaux pod Paryżem. W praktyce zajmowała się chorobami układu oddechowego i gruźlicą płuc, a później ginekologią. Łączyła pracę z działaniami na rzecz ochrony macierzyństwa, kontroli urodzin i zwalczania alkoholizmu i biedy.
Po przeprowadzce do Warszawy pracowała jako lekarka w Szpitalu Świętego Ducha (1908–1916). Działała w Towarzystwie Kultury Polskiej (1908–1913) oraz Towarzystwie Przeciwgruźliczym i Towarzystwie Higieny Praktycznej im. Bolesława Prusa. Podczas I wojny światowej organizowała kursy pierwszej pomocy i prowadziła szpital polowy dla żołnierzy, a także kierowała zakaźnym szpitalem wojskowym w Pułtusku.
Po zakończeniu I wojny światowej prowadziła własną praktykę, specjalizując się w chorobach układu oddechowego. W latach 30. przyjmowała w gabinecie przy Godebskiego 14 na Sadybie. Od 1919 do śmierci była członkinią Polskiego Towarzystwa Medycyny Społecznej, a w latach 1929–1936 – członkinią zarządu tej organizacji. W 1923 została członkinią rady I Izby Lekarskiej Warszawsko-Białostockiej. W latach 1929–1931 była członkinią Naczelnej Izby Lekarskiej.
Była pionierką w propagowaniu higieny i zdrowia kobiecego. W latach 1910–1912 jako lekarka i higienistka współpracowała z Popielewską-Roszkowską przy projektach zdrowia dziewcząt w Warszawie. W Warszawie współorganizowała Towarzystwa Kolonii Letnich dla Kobiet Pracujących. W 1926 ufundowała Zrzeszenie Lekarek Polskich i została jego wiceprezesą. W 1931 założyła w Warszawie pierwszą w Polsce klinikę świadomego macierzyństwa; szpital ten utrzymywał liczne kontakty międzynarodowe z postępowymi i feministycznymi środowiskami lekarskimi. Była autorką prac Higiena kobiety i kwestie społeczne z nią związane (1909) i Świadome macierzyństwo (1935).
Justyna Budzińska-Tylicka łączyła wiedzę lekarską z poglądami feministycznymi i socjalistycznymi. Podczas pobytu w Paryżu zetknęła się z ruchem socjalistycznym, a po powrocie do Polski aktywnie działała w ruchu na rzecz równouprawnienia kobiet i feministycznym, współpracując z Kazimierą Bujwidową i Marią Turzymą-Wiśniewską. Uczestniczyła w zjazdach kobiet w Krakowie (1905) i Warszawie (1907) oraz współtworzyła organizacje na rzecz opieki nad dziećmi i edukacji.
W 1918 w Brukseli na Kongresie II Międzynarodówki powołano Wydział Kobiecy PPS, a Budzińska-Tylicka została jego wiceprezesą. Po odzyskaniu niepodległości współpracowała z Międzynarodowym Związkiem na Rzecz Emancypacji Kobiet (IWSA). W 1920 w Genewie reprezentowała KPKP; w 1923 w Rzymie reprezentowała LEW; w 1927 została przewodniczącą Małej Ententy Kobiet. W 1921 powstała Polska Liga Kobiet na Rzecz Pokoju i Wolności; Budzińska-Tylicka uczestniczyła w zjazdach tej organizacji w Wiedniu, Waszyngtonie, Innsbrucku, Dublinie i Pradze.
W 1922 Justyna Budzińska-Tylicka wstąpiła do PPS. W 1926 została członkinią Centralnego Wydziału Kobiecego PPS, a w 1930 jego przewodniczącą. W 1935 została powołana do Zarządu Głównego Polskiego Związku Myśli Wolnej. W 1919–1935 była radną miasta Warszawy, najpierw z ramienia KPKP, a od 1922 jako radna PPS. Działała również w Poradni Świadomego Macierzyństwa i innych organizacjach kobiecych; w 1930 objęła funkcję prezesa Robotniczych Towarzystw Służby Społecznej, promując kontrolę urodzin.
W 1936 zmarła nagle; jej pogrzeb w Warszawie stał się manifestacją PPS. Spoczywa na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kw. 183-VI-2).