Maria Rychter
Biografia
Maria Rychter, znana także jako Rychterówna, używała pseudonimów Marta i Maria, urodziła się 26 lutego 1887 roku w Łomży i zmarła 17 marca 1975 w Warszawie. Była działaczką niepodległościową i bibliotekarką.
W młodości kształciła się w państwowym gimnazjum w Łomży (1897–1905), z którego została wydalona za udział w strajku szkolnym. W kolejnych latach kontynuowała naukę w Warszawie na kursach przygotowawczych, a później w Towarzystwie Kursów Naukowych i Studium Humanistycznym w Wolnej Wszechnicy Polskiej. W 1909 podjęła studia polonistyczne na Uniwersytecie Lwowskim.
Od wiosny 1912 była członkinią Polskich Drużyn Strzeleckich. W 1914 pracowała w Strzelcu w Krakowie, a od kwietnia 1915 służyła w oddziale wywiadowczym I Brygady i pełniła funkcję kurierki między kwaterami Legionów a Warszawą.
Po rozdziale oddziału przebywała w Częstochowie, a potem w Piotrkowie Trybunalskim, działając w miejscowych komórkach PPS i organizując pogadanki dla młodzieży o dziejach powstań narodowych.
Po zajęciu Warszawy przez Niemców w sierpniu 1915 działała w Polskiej Organizacji Wojskowej. Na przełomie 1915/1916 zorganizowała Pocztę Listów Prywatnych, zajmowała się dostarczaniem korespondencji między oddziałami, wyszukiwaniem lokali dla PPS, kolportażem pism i ulotek, wykonywaniem fałszywych dowodów osobistych oraz korektą Przedświtu; organizowała także koncerty na rzecz PPS. W 1917 uczyła w szkole powszechnej w Warszawie.
Od stycznia 1918 do sierpnia 1919 zajmowała się administracją Głosu Nauczycielskiego i pracowała w sekretariacie Zarządu Głównego Zrzeszenia Nauczycielstwa Szkół Powszechnych. Następnie, do sierpnia 1923, prowadziła dział bibliotek ruchomych i pracowała w składzie materiałów kulturalno-oświatowych Departamentu Naukowo-Szkolnego Ministerstwa Spraw Wojskowych. W tym czasie uczęszczała do Szkoły Nauk Politycznych, gdzie otrzymała absolutorium, nie napisała jednak pracy dyplomowej. Przez kilka miesięcy pracowała także jako sekretarka w Muzeum Wojskowej w Warszawie.
W latach 1924–1930 współpracowała z redakcją Rocznika Pedagogicznego. Od listopada 1925 do grudnia 1939 prowadziła bibliotekę z zakresu oświaty dla dorosłych w ministerstwie WRiOP. Działała w Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet, redagując w latach 1928–1934 organ tego związku Praca Obywatelska, i publikowała w nim liczne teksty. Była współredaktorką zbiorowych wydawnictw Wierna Służba (Warszawa 1927) i Służba Ojczyźnie (Warszawa 1929). Była także czynna w Przysposobieniu Wojskowym Kobiet do Obrony Kraju.
W okresie wyborów parlamentarnych w 1930 redagowała prorządowe pismo Komitetu Wyborczego Organizacji Kobiet Jedynka, redagowane przy ul. Świętokrzyskiej 5.
Podczas okupacji niemieckiej od marca 1942 aż do wybuchu powstania warszawskiego pracowała w Dziale Ewidencji Ludności Zarządu Miasta Stołecznego Warszawy i była członkinią Armii Krajowej. W czasie powstania warszawskiego, w pierwszych dniach sierpnia 1944, pracowała w punkcie sanitarnym przy ul. Opaczewskiej na Ochocie. Po upadku powstania została ewakuowana z Warszawy wraz z ludnością cywilną.
Po wojnie wróciła do stolicy wiosną 1945, a w maju podjęła pracę w bibliotece Muzeum Narodowego w Warszawie. W 1948 ukończyła w Warszawie kurs bibliotekarski dla pracowników bibliotek naukowych. 1 grudnia 1962 przeszła na emeryturę, a przez pół roku dalej pracowała w bibliotece Muzeum Narodowego. Została pochowana na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 190-1-25).